امکان تقریری غایت‌گرایانه از اخلاق اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

10.22091/jes.2024.10484.1002

چکیده

یکی از مباحث مهم در فلسفه اخلاق، اخلاق هنجاری نظری است که به بحث ملاک و معیار ارزش اخلاقی می‌پردازد. با آشنایی متفکران مسلمان با نظریه‌های اخلاقی در فلسفه اخلاق غرب از جمله غایت-گرایی، برخی از آنان سعی کردند نظریه اخلاق اسلامی را غایت‌گرایانه تقریر کنند. آیه الله مصباح یزدی نخستین کسی است که در این زمینه تقریری غایت‌گرایانه از اخلاق اسلامی ارائه داده، ولی عنوان خاصی برای نظریه خود که سودگرایانه است یا خودگرایانه انتخاب نکرده است. اما برخی تقریری سودگرایانه از نظریه اخلاق اسلامی به دست داده‌اند و آن را برین سودگرایی نام نهادند، برخی با پذیرش سودگرایی بنتام، معیارهای هفت‌گانه او را بر قرآن عرضه کرده، معیارهای او را جرح و تعدیل کردند، و در مقابل برخی تقریری خودگرایانه ارائه دادند و برخی نیز منظر قرآن را در این زمینه واکاوی کرده و آیات قرآن را سازگار با غایت‌گرایی و خودگرایی یافتند. اما پیش از تقریری غایت‌گرایانه از اخلاق اسلامی این پرسش مهم مطرح است که آیا اساساً می‌توان اخلاق اسلامی را غایت‌گرایانه تقریر کرد و آیا غایت‌گرایی اخلاقی با برخی مبانی و آموزه‌های اسلامی سازگار است یا نه؟ در این مقاله امکان تقریری غایت‌گرایانه از اخلاق اسلامی در تفکر اسلامی و آموزه‌های دینی بررسی خواهد شد.

کلیدواژه‌ها